Vorming seksuele ontwikkeling
Vanuit onze opvanglocatie in Willem Tell kregen we enkele vragen in verband met de seksuele ontwikkeling van kinderen. Ze merkten dat de kinderen (vooral rond de tijd van de seksuele vormingen op school) vaak een ongepast taalgebruik gebruiken of zelfs handelingen stellen die niet gepast zijn.
Alles blijft gelukkig wel binnen de grenzen van het aanvaardbare, maar onze begeleiders voelden zich hier niet comfortabel bij. Onzekerheid over hoe ze best reageren en over reacties van ouders zorgden ervoor dat ze dit een heel moeilijk thema vonden. Een mooie reden om een nieuwe vorming rond seksuele ontwikkeling van kinderen in elkaar te steken en het team van Willem Tell de gepaste ondersteuning te geven.
Seksuele ontwikkeling bij kinderen in de buitenschoolse opvang
Seksualiteit bij kinderen is een thema dat bij veel volwassenen vragen of onzekerheid kan oproepen. Toch maakt seksuele ontwikkeling, net zoals lichamelijke, cognitieve, sociale en taalontwikkeling, deel uit van het opgroeien van kinderen. Het is belangrijk om ook dit ontwikkelingsdomein vanuit een pedagogische visie te benaderen. Hierbij staan openheid, respect en veiligheid centraal.
Het is belangrijk om te weten dat de seksuele opvoeding een taak is van ouders. Maar ook wij, als buitenschoolse opvang, moeten ons steentje hiertoe bijdragen.
Wat is normaal?
Seksualiteit bij kinderen gaat niet over seks in de volwassen betekenis. Het omvat vooral lichamelijkheid, intimiteit en geslachtelijkheid. Kinderen ontdekken hun lichaam, stellen vragen en ontwikkelen gaandeweg inzicht in grenzen, privacy en relaties. Dit proces verloopt stapsgewijs en verschilt per leeftijdsfase.
Voor onze begeleiders is het belangrijk om te weten wat er normaal is voor welke leeftijdsgroep van kinderen. Daarom deden we een oefening waarbij de begeleiders verschillende gedragingen onder de juiste leeftijdscategorie van kinderen plaatsten. De leeftijdscategorieën gingen van baby tot prepuberteit. Geen gemakkelijke oefening, maar we kwamen wel tot belangrijke inzichten.
Zo kunnen jonge kinderen nieuwsgierig zijn naar hun eigen lichaam of dat van anderen, terwijl oudere kinderen vaker vragen stellen over lichamelijke veranderingen of relaties. Zulk gedrag maakt vaak deel uit van een normale ontwikkeling.
Het belang van seksuele opvoeding
Bij KIKOEN zien we seksuele opvoeding als onderdeel van de bredere opvoeding. Als buitenschoolse opvang zijn we partners van ouders in de opvoeding van hun kind en vinden we het belangrijk om alle aspecten hiervan te benaderen.
Het is ons doel om kinderen te ondersteunen in het ontwikkelen van respect voor zichzelf en voor anderen. Daarom willen wij ons steentje bijdragen door kinderen de kans te geven te leren:
- hun eigen grenzen te herkennen en aan te geven;
- respectvol om te gaan met de grenzen van anderen;
- dat het oké is om vragen te stellen over lichaam en ontwikkeling;
- te begrijpen wat privacy is.
We geven onze begeleiders mee dat door hier open over te communiceren, we een veilige omgeving creëren waarin kinderen met hun vragen terechtkunnen. Hierdoor voorkomen we dat er situaties ‘achter de rug’ en in het geniep voorvallen.
Het vlaggensysteem als hulpmiddel
Wanneer is het gedrag van kinderen leeftijdsadequaat en toelaatbaar? Dat is een van de grote leervragen die onze begeleiders hebben. Om seksueel gedrag bij kinderen correct te leren inschatten, maken we gebruik van het vlaggensysteem van Sensoa. Dit systeem helpt om gedrag objectiever te beoordelen aan de hand van 6 criteria: toestemming, vrijwilligheid, gelijkwaardigheid, ontwikkelingsniveau, context & impact.
Op basis van deze criteria kunnen we gedrag indelen in 4 categorieën:
- groene vlag: aanvaardbaar gedrag
- gele vlag: licht grensoverschrijdend gedrag
- rode vlag: zorgwekkend gedrag
- zwarte vlag: ernstig grensoverschrijdend gedrag
Aan de hand van concrete situaties oefenden we samen in het categoriseren van situaties. Het was geen gemakkelijke oplossing en we merkten dat onze eigen referentiekaders onze meningen vaak anders kleurden dan die van onze collega’s. Maar het vlaggensysteem ondersteunt ons in het rustig, duidelijk en op een pedagogisch verantwoorde manier te reageren.
Hoe reageer je?
We eindigden de sessie met een reactiewijzer die ons helpt om gepast te reageren op situaties. Het is een gesprekstool die structuur geeft aan de communicatie over seksueel gedrag met alle betrokkenen.
In een eerste reactie ga je:
- benoemen
- bevragen
- bevestigen
Na de eerste reactie ga je begrenzen:
- afspraken maken
- gevolgen uitleggen/uitvoeren
- nazorg & herstel
Voor een goede begeleiding is het belangrijk dat alle begeleiders op één lijn zitten. Verschillende opvoedingsstijlen of persoonlijke overtuigingen kunnen leiden tot uiteenlopende reacties op hetzelfde gedrag.
Daarom is het belangrijk om samen afspraken te maken en het vlaggensysteem als gemeenschappelijk kader te gebruiken. Zo kunnen begeleiders consequent reageren en de kinderen duidelijke signalen geven.